Solidariteit niet meer vanzelfsprekend

Onverzekerden wel of niet verplegen?

‘Ziekenhuizen moeten hard zijn’ en ‘Mesos weigert zieke illegalen’. De krantenkoppen logen er in december en januari niet om. Omdat steeds meer patiënten onverzekerd zijn, willen ziekenhuizen ze alleen nog maar in noodsituaties behandelen.

‘We zijn een zorgbedrijf, geen charitatieve instelling’. Met deze woorden zette een medewerker van het MC Haaglanden eind december de toon in NRC Handelsblad. Het ziekenhuis heeft vorig jaar 2500 onverzekerden geholpen, wat vier miljoen euro kostte. Drie miljoen daarvan kwam terug van de verzekeraar. Omdat het MC Haaglanden (samen met een flink aantal andere ziekenhuizen) verwacht dat het aantal onverzekerden met het nieuwe zorgstelsel zal verviervoudigen, wil het de drempel voor zorg nu zo hoog mogelijk maken. Zeker omdat het anders denkt in financiële problemen te komen. De verzekeraars willen dit jaar nog maar drie miljoen euro vergoeden. De ziekenhuizen hebben daarom aangegeven alleen nog maar mensen te behandelen als dat medisch noodzakelijk is.

Maar wat is medisch noodzakelijk? De grens tussen acuut en uitstelbaar blijkt maar heel moeilijk aan te geven. Kun je de behandeling van iemand met een knobbeltje in de borst uitstellen? Een prille zwangerschap met veel bloedverlies? Een man van 80 jaar die krom loopt van de pijn? Volgens woordvoerder Jan Willem Bloemen van MC Haaglanden zijn artsen en verpleegkundigen de enigen die dergelijke beslissingen kunnen nemen: “En daar zijn ze uitstekend toe in staat. Het zijn professionals die dat goed kunnen inschatten. Maar we worden wel heel streng.”

Blijft overeind dat er het een en ander gaat veranderen. Jan Willem Bloemen: “Vanaf april gaan we een onverzekerden-spreekuur beginnen. Op die manier houden we alle onverzekerden bij elkaar. Dat is belangrijk, want als ze in de normale patiëntenstromen terechtkomen, gaat het nog meer geld kosten. Bovendien kunnen we ze zo makkelijker helpen zich alsnog te verzekeren. Uiteraard proberen we mensen wel een aanbetaling te laten doen en ze ter plekke te verzekeren.”

Maatschappelijk probleem

Achter de schermen draait het vooral om geld: om vergoedingen die zorgverzekeraars geven aan de ziekenhuizen voor geleverde zorg. Omdat onverzekerden niet verzekerd zijn, hoeven de verzekeraars in principe niets te geven. Toch vergoeden ze een deel van de kosten. Die worden overigens wel weer doorberekend in het verpleegtarief van mensen die wel verzekerd zijn. Met andere woorden: de gemaakte kosten worden collectief gedragen door alle zorggebruikers. Volgens Aad de Groot van de regionale zorgverzekeraar in Zuid-Holland Azivo ontstaat er wel een probleem: “Die kosten worden alleen maar groter. Als we ook die stijging gaan doorberekenen aan klanten, prijzen we onszelf uit de markt. De minister moet met een oplossing komen. Het is te gek als we dit in een regionale context moeten oplossen als het een landelijk, maatschappelijk probleem is.” Maar minister H. Hoogervorst van Volksgezondheid heeft al aangegeven daar niet veel voor te voelen. Weliswaar treft hij voorbereidingen voor een waarborgfonds (waaruit de kosten voor onverzekerden moeten worden betaald), maar van de noodzaak is hij nog niet overtuigd.

In de praktijk blijkt er vooralsnog voor verpleegkundigen niet zo heel veel te veranderen. Christien van der Linden is Nurse Practitioner en triageverpleegkundige in het MC Haaglanden: “Hier wordt iedereen gezien en geholpen. Wij helpen zowel bejaarden met een hartaanval als kinderen met een kraaltje in de neus. Van de ernst van de klacht hangt af of ze gezien worden door een arts of door een Nurse Practitioner.” Aan onverzekerden wordt wel ter plekke een verzekering aangeboden, maar dat wordt niet gedaan door de verpleegkundigen. “Wat wel verandert, is dat er waarschijnlijk meer onverzekerden gaan komen. En ik kan me voorstellen dat er bij iemand met vage klachten iets langer gewacht wordt met allerlei dure onderzoeken. En als je eigen ziekenhuis vol ligt en je gaat bellen naar een ander ziekenhuis, raak je een onverzekerde echt niet kwijt. Maar dat zijn dingen die er al langer waren. Maar nogmaals: zoveel is hier niet veranderd.”

Eerste datum

De eerste datum dat zich grote problemen kunnen gaan voordoen, is 1 april. Dan worden naar verwachting de eerste grote groepen premiewanbetalers door hun verzekeraar geroyeerd. De tijd zal uitwijzen hoeveel dat er worden en welke maatregelen ziekenhuizen, verzekeraars en politiek nodig achten om de kosten in de hand te houden.

Verpleegkundigen persoonlijk aansprakelijk Verpleegkundigen en artsen hebben een zorgplicht voor iedereen die hun zorg nodig heeft, ook als de patiënt onverzekerd is. Dat zegt Robert Simons, verpleegkundig bestuurder in het AMC en bestuurslid van de Johannes Wier Stichting voor mensenrechten en gezondheidszorg. “Vrijwel alle overheden (ook de Nederlandse) ter wereld hebben in hun nationale wetgeving en in internationale verdragen hun verantwoordelijkheden vastgelegd ten aanzien van de beschikbaarheid, toegankelijkheid, betaalbaarheid en kwaliteit van de zorg voor personen die in het betreffende land verblijven. Daarnaast hebben artsen en verpleegkundigen een persoonlijke eed/belofte afgelegd dat zij iedereen hulp zullen bieden onafhankelijk wie de patiënt is en van de omstandigheden waarin hij verkeert.” Robert Simons wijst er daarom op dat verpleegkundigen gewoon hulp moeten verlenen en dat de overheid ervoor verantwoordelijk is dat de vergoeding adequaat geregeld is. Hij zegt dat verreweg de meeste collega’s goede zorg verlenen, maar neemt wel de eerste signalen waar van een mentaliteit waarin solidariteit niet meer vanzelfsprekend is: “Je ziet dat zich sluipenderwijs een soort makkelijke nonchalance voordoet, al dan niet gesteund door de leiding van de organisatie: discussie over wat noodzakelijke zorg is en wat niet, sneller dan normaal ontslaan, nog maar even niet opnemen, in onderlinge overdracht insinuaties over de verzekeringsstatus, enzovoort. Verpleegkundigen moeten zich realiseren dat ze persoonlijk aansprakelijk zijn als ze iemand anders behandelen op basis van het wel of niet verzekerd zijn. Ze moeten goed weten wat hun positie hierin is en zich niet laten meeslepen in onheldere discussies en behandelingen.”

Dit artikel is gepubliceerd in Bijzijn, een vakblad voor verpleegkundigen.