Agnes Kant wil meer vertrouwen in mensen op werkvloer

‘Vergroot de menselijke factor’

Ze wordt wel de machtigste vrouw van Nederland in de gezondheidszorg genoemd. Toch laat Agnes Kant geen kans onbenut haar warme band met de sector te tonen. “Het wantrouwen in zorgwerkers vind ik zo erg en dat terwijl het allemaal mensen zijn met het hart op de juiste plaats.”

In haar privé-leven heeft Agnes Kant ‘wel wat’ ervaring met de gezondheidszorg, al praat ze daar liever niet over. Openhartiger is ze over de dagen dat ze meeliep in een verpleeghuis en een psychiatrisch ziekenhuis. “Ja, natuurlijk heb ik daar de handen uit de mouwen gestoken, daar zorgde de verzorging wel voor”, gniffelt ze. “Ze hadden bedacht dat ik wel even de moeilijkste bewoner uit bed kon gaan halen. Stond ik daar die lastige vrouw te wassen, terwijl ik het personeel op de gang kon horen genieten. Op het laatst wist ik niet meer of het nog goed zou komen. De poep zat werkelijk overal uitgesmeerd. Natuurlijk gaven ze me de moeilijkste, ze wilden me laten zien wat zij elke dag moeten doen. Ik heb er wel van geleerd hoe moeilijk het werk aan het bed is. Ik heb er nog meer respect voor gekregen.”

Achteraf was ze veel liever de zorg ingegaan, in plaats van wetenschapper te worden. “De zorg heeft me altijd getrokken, het zijn mensen die echt met hart en ziel werken. Toch vond ik toen ik jong was vooral de praktische kant zo eng. Zag mezelf geen mensen prikken enzo. Eigenlijk had ik gewoon huisarts moeten worden.” Inmiddels is Agnes Kant al bijna acht jaar Tweede-Kamerlid. Voor de Socialistische Partij houdt ze zich onder meer bezig met volksgezondheid. Zeker in de afgelopen jaren is er op dat beleidsterrein veel gebeurd. Vooral in de marktwerking ziet de politica wel een aantal consequenties voor verpleegkundigen en verzorgenden. “Door de concurrentie zal samenwerking veel moeilijker worden. De actiegroep Zorg Geen Markt heeft een meldpunt ingesteld waar werkers in de zorg terechtkunnen met hun klachten over marktwerking. Er is massaal gereageerd. Zo vertelde een diëtiste dat ze voor twee ziekenhuizen werkte. In één daarvan had ze een succesvolle werkwijze opgezet; haar baas gaf haar te kennen dat ze dat natuurlijk niet mocht gebruiken in het andere ziekenhuis. Want dat waren de concurrenten.”

Daarnaast zal volgens de parlementariër de kwaliteit van zorg onder druk komen te staan. “Iemand vertelde over een algemeen ziekenhuis dat door de verzekeraar onder druk werd gezet om bij borstoperaties nog maar drie in plaats van vijf ligdagen in rekening te brengen. Volgens de verzekeraar kon een privéklinkiek het in drie dagen, dus moesten zij dat dan ook maar. En dat terwijl een kliniek alleen de makkelijke gevallen doet. Als het ziekenhuis daarmee akkoord gaat, gaan verpleegkundigen dat ook merken. Zij komen immers voor situaties te staan waarin iemand gewoon nog niet naar huis kan. Bovendien is het nog altijd zo dat het personeel het makkelijkst te pakken is als er bezuinigd moet worden. De werkdruk zal dus nog hoger worden.”

Terugdringen bureaucratie Toch is ook Agnes Kant zich ervan bewust dat de almaar stijgende zorgkosten een probleem zijn. Alleen kiest zij voor een heel andere oplossing dan haar collega’s: het terugdringen van de bureaucratie. “Iedereen heeft er zijn mond vol van, maar niemand doet het. Het hele DBC-stelsel (Diagnose Behandel Combinaties, red.) is toch een aanfluiting?! Maar ook het CIZ (Centrum Indicatiestelling Zorg, red.) dat de zorgindicaties regelt… het houdt allemaal zo vreselijk op. Ik heb berekend dat er een miljard euro bespaard kan worden op de zorg als we dat soort dingen afschaffen.” Daarnaast speelt er iets anders mee. Uit de controlezucht blijkt volgens haar een diep wantrouwen jegens het personeel in de zorg. En dat terwijl zij het hart op de juiste plaats hebben. Het verbaast haar dan ook dat verpleegkundigen en verzorgenden er aan meewerken. “In de thuiszorg lopen ze gewoon braaf met een stopwatch, ik snap dat niet. Wat ik eraan doe? Ik probeer zo hard mogelijk om het stelsel toch nog een beetje rechtvaardig te maken.”

Salaris inleveren Agnes Kant: “Ik ben in veel gevallen een voorstander van taakherschikking en functiedifferentiatie. Volgens mij hebben verpleegkundigen daar ook de capaciteiten voor. Toch zijn er wel risico’s aan verbonden. Zo moeten ze niet alleen focussen op de cure-kant en daarmee de care-kant uit het oog verliezen. Ook is het belangrijk dat er heel goed geregeld wordt wie welke verantwoordelijkheid heeft en wie wat doet. En natuurlijk moeten artsen een deel van hun salaris inleveren: taken herschikken is geld herschikken.

Volgens Agnes Kant wordt professionaliteit in Nederland sowieso ondergewaardeerd. “Kijk naar de nieuwe Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO). Als dat doorgaat, worden de huishoudelijke taken van de thuiszorg particulier aanbesteed. Het eerste het beste schoonmaakbedrijf kan dan de order binnenslepen. Veel mensen realiseren zich niet dat het om veel meer gaat dan schoonmaken. Mensen van de thuiszorg houden ook een oogje in het zeil!” Het gevolg daarvan zou kunnen zijn dat er mensen ontslagen worden. Ook nu gebeurt dat al. “Dat is toch te gek voor woorden? De komende jaren hebben we alle mensen nodig in de zorg die we kunnen krijgen. En wat doen we nu? We gaan ze ontslaan! Als ze eenmaal weg zijn, krijg je ze maar heel moeizaam weer terug. Echt onbegrijpelijk.”

Leren en werken

Overigens valt er over dat tekort nog wel wat meer te vertellen. Minstens een kwart van de jongeren zou nu moeten kiezen voor een zorgopleiding, willen er op de lange termijn voldoende werknemers zijn. Vooral verzorgenden zijn hard nodig, denkt Agnes Kant: “Daarom ben ik een groot voorstander van een nieuwe vorm van inservice-opleidingen. Volgens mij worden jongeren daardoor veel makkelijker de zorg ingetrokken. Voor sommige leerlingen is de combinatie van werken en leren veel aantrekkelijker.” Voor de hbo-richting is het huidige onderwijs wel goed. De kritiek uit het veld dat de opleiding te breed is, deelt ze niet. “Een brede opleiding is goed, daarna kun je je alsnog specialiseren.” Agnes Kant is al jarenlang kampioen vragen stellen in de Tweede Kamer. Maar gaat het haar daarbij niet vooral om de belangen van patiënten? “Nou, dat is niet helemaal waar. Het mes snijdt vaak aan twee kanten. Als ik protesteer tegen de marktwerking in de zorg, doe ik dat zowel voor patiënten als voor werknemers. Vergeet niet dat er bij het meldpunt www.zorggeenmarkt.nl al bijna tienduizend werknemers uit de zorg hebben geprotesteerd tegen de marktwerking.”

Calimero-gevoel

Agnes Kant: “Ik kan me goed voorstellen dat verpleegkundigen en verzorgenden zich af en toe ondergewaardeerd voelen. Ze zitten gewoon vaak in de hoek waar de klappen vallen. Het beste medicijn is volgens mij het vergroten van de menselijke factor. Verpleegkundigen en verzorgenden moeten weer de ruimte krijgen waar ze goed in zijn: tijd en aandacht aan mensen geven.”

Dit artikel is gepubliceerd in Bijzijn, een vakblad voor verpleegkundigen.